Mapy myśli – większa skuteczność przy sporządzaniu notatek

Od wieków uważało się, że człowiek myśli w sposób linearny. Pogląd taki ugruntował się zważywszy na formę, w jakiej przeważnie komunikują się ludzie, tj. za pomocą mowy lub tekstu pisanego. Zazwyczaj także w ten sposób sporządzane są notatki. Od podstawówki, przez studia, po pracę zawodową ludzie, prawie że bezwiednie, notują wszystko co słyszą.Zapiski tak wykonane przyjmują formę ciągłego tekstu – linijka pod linijką. W zależności od stopnia zaawansowania notującego mogą się pojawić wypunktowania i różnego rodzaju wyróżnienia, które mają na celu złamanie monotonności ciągłego tekstu i zwrócenie uwagi na konkretne fragmenty. Niemniej jednak, nie jest to wystarczające i często zdarza się, że notatki, które sami wykonaliśmy są dla nas trudne do przyswojenia. Może się okazać, że niektórych fragmentów tekstu w ogóle nie poznajemy, nie pamiętamy żebyśmy go pisali i nie potrafimy skojarzyć go z konkretnym fragmentem wykładu czy spotkania. Powodem jest tzw. „stan hipnotyczny”, który może się pojawić podczas sporządzania notatek tradycyjnymi sposobami.

Wszystko to wskazywałoby więc, że umysł człowieka wcale nie pracuje w sposób linearny. Bardzo ważne dla niego, w procesie przyswajania informacji są skojarzenia. Proszę się zastanowić ile razy zdarzyło się Państwu usłyszeć piosenkę lub poczuć zapach, które w oka mgnieniu przypominały Państwu o konkretnym miejscu lub wydarzeniu. Zdarz się, że takie przypomnienie jest tak silne, że taki obraz dosłownie „staje” nam przed oczami. Pokazuje to także, że nasza pamięć w sferze świadomej jest dużo bardziej ograniczona niż w podświadomości. Bodziec taki, jak zapach, muzyka czy obraz, może  być swoistym „wyzwalaczem” wspomnień, o których istnieniu mogliśmy zapomnieć w sferze świadomej, a które ciągle istnieją w naszej podświadomości. Właśnie z tych zależności korzysta technika notowania jaką jest tworzenie map myśli i dzięki temu jest bardziej efektywna od technik standardowych.

Mapy myśli zostały po raz pierwszy opracowane przez dwóch brytyjskich naukowców, specjalistów w dziedzinie szybkiej nauki – Tonyego i Barryego Buzana. Zakłada ona, że dzięki wykorzystaniu synergicznej współpracy obu półkul mózgu zwiększa się efektywność przyswajania informacji. Przy standardowym tworzeniu notatek, człowiek korzysta głównie z lewej półkuli mózgu, która odpowiedzialna jest za logiczne myślenie, analizę, kontrolowanie mowy, liczby oraz słowa. Zadaniem wykonywania notatek z użyciem mapy myśli jest pobudzenie do pracy także prawej półkuli. Ta z kolei kontroluje twórcze i artystyczne myślenie. Bierze ona udział w procesach wzrokowo-przestrzennych, poznawczych, percepcji muzyki oraz odpowiada za wyobraźnię.

Przy tworzeniu notatek z wykorzystaniem mapy myśli wykorzystuje się jedynie krótkie słowa-klucze oraz obrazki i kolory, co ma na celu pobudzenie pracy prawej półkuli mózgu i wywołanie jej synergicznej współpracy z lewą półkulą. Skutkuje to tym, że nauka i zapamiętywanie są szybsze i przyjemniejsze. Twórcze myślenie przy sporządzaniu notatek jest także ciekawsze i bardziej angażujące niż odtwórcze przepisywanie. Sama mapa powinna być przejrzysta, czytelna i kolorowa, podkreślając te rzeczy, które są dla twórcy najważniejsze. Należy pamiętać, że najlepsze są pierwsze skojarzenia. Mankamentem jest jedynie to, że mapa będzie czytelna jedynie dla jej twórcy.

Tony Buzan opracował zestaw podstawowych rad jak tworzyć i korzystać z map myśli:

  1. Mapę należy tworzyć na dużej, czystej kartce. Najlepszy będzie format A4 lub większy. Kartka nie powinna mieć żadnych wzorów (linii, kratki),
  2. Na środku należy umieścić główną ideę mapy, w sposób czytelny, najlepiej z obrazkiem i kolorami,
  3. Od głównego tematu odchodzą „gałęzie” z pobocznymi ideami powiązanymi tematycznie – im dalej od centralnego elementu, tym tematy powinny być bardziej szczegółowe,
  4. Słowa powinny być pisane drukowanymi literami w celu zwiększenia czytelności mapy,
  5. Każde słowo powinno znajdować się na osobnej linii lub w otoczce,
  6. Linia powinna mieć taką długość jak słowo,
  7. Najlepiej aby słowa były różnej długości,
  8. Używaj obrazków. Elementy najważniejsze dla autora powinny być wyróżnione w szczególny sposób (np. właśnie przy pomocy obrazków),
  9. Wszystkie tematy/słowa powinny być ze sobą połączone liniami w sposób tematyczny,
  10. Każda „gałąź” powinna mieć swój kolor. Im więcej kolorów tym lepiej – stymuluje to pracę prawej półkuli mózgu.

Na początku tworzenie map myśli może się wydawać nienaturalne, trudne a nawet bezsensowne, jednak z biegiem czasu każdy wypracuje swój własny styl i mapy będą powstawać szybciej, łatwiej i będą bardziej efektywne. Istnieją także specjalne programy komputerowe (część z nich jest bezpłatna) do szybkiego tworzenia map myśli w formie elektronicznej. Mapy myśli można wykorzystywać nie tylko do nauki, ale także do planowania spotkań, strategii, wystąpień publicznych czy celów.

Poniżej przedstawiamy wzór nieskomplikowanej mapy myśli: